Thành cổ loa (đống anga – hà nội)

Kiến trúc cổ Việt Nam

Thành Đô đầu tiên của các vua Hùng – nhà nước Văn Lang thời dựng nước là thành Phong Châu (nay thuộc huyện Phong Châu tỉnh Phú Thọ) song sử sách không ghi chép và cũng không còn di tích cụ thể để khảo cứu.
Thành đô cổ xưa nhất của đất nước ta còn tồn tại ít nhiều là thành cổ Loa của An Dương Vương – nhà nước Âu Lạc (khoảng giữa thế kỉ III đến 179 trước kỉ nguyên Tây lịch)
Vị trí địa lí thành cổ Loa nằm bên phải đường quốc lộ số 3 Hà Nội – Thái Nguyên ngày nay, quãng cây số 17. Địa thế nói chung là khu vực cao, có sông Hoàng chảy quanh phía nam thành ngoài và xen giữa gò đống ngổn ngang là những hồ lớn, đcàm lầy và ruộng chiêm trũng.
Di tích hiện trạng cho ta thấy bố cục thành cổ Loa có 3 vòng thành rỏ rệt: thành ngoài, thành giữa vầ thành trong đều được đắp bằng đát.
– Thành Ngoài dài khoảng 8km, cao trung bình 3 – 4m, chỗ cao nhất là gò cột cờ tới 8m, chân thành rộng tử 12 – 20m và có 3 cửa : cửa Nam, cửa Bắc, cứa Tây Nam.
– Thành Giữa dài khoảng 6 km 500, caò trung bình 6-12m, mặt tường thành rộng khoáng 10m, chân thành nói chung rộng khoảng 20m và có 4 cửa: Cứa Trân Nam, Cửa Bắc, Cửa Tây Bắc vầ Cửa Tây Nam.
– Thành Trong hình chữ nhật, khác hẳn 2 vòng thành bên ngoài, chu vi khoảng 1650m, mặt thành rộng chừng 10m, chân thành khoảng 20m, thành cao chừng 5m, quanh tường thành trong có đắp 12 ụ đất nhô ra phía ngoài gọi là “Hỏa hồi” và chí mớ một cửa chính phía Nam.
Tính trung bình khối lượng đất đắp 3 vòng tường thành cổ Loa gồm chừng trên 2 triệu m3 đất. Toàn bộ xung quanh các vòng thành cổ Loa đều có đào hào, trừ phía Tây Nam và Đông Nam là sông hoặc đầm lầy tự nhiên, còn toàn bộ là hào nhân tạo rộng từ 20 – 50 m.
Kĩ thuật và vật liệu xây dựng thành cổ Loa cũng có nhiều nét đặc sắc đáng ‘ lưu ý:
– Chất đất đắp thành là loại đất tốt, khai thác ngay tại địa phương (đào hào đế đắp thành).
– Chân thành và toàn bộ 2 mặt thành trong được kè đá vững chắc chống sụt lớ và ở một số đoạn phía trên những lớp đá kè còn được rải những lớp gôm ở độ cao khác nhau, để phòng ngừa sự xói mòn của mưa lũ và sự đục khoét của côn trùng (kĩ thuật rải gốm đó còn được nhân dân ta kế thừa, vận dụng trong xây dựng nhà dân gian ớ vùng Cổ Loa và một số địa phương khác).
Thành cổ Loa là một công trình quân sự quốc phòng có quy mô đồ sộ to lớn, có hình dáng cấu trúc đặc biệt và là một thành tựu lao động xuất sắc của nhân dân ta thời cổ xưa.
Ai về qua huvện Đông Anh
Ghé xem phong cảnh Loa thành Thục Vương
Cô Loa hình OC khác thường
Trải qua năm tháng dấu thành còn đây
(Ca dao Việt Nam)
B. TIIÀNH HOA LƯ (NINH BÌNH)
Thành Hoa Lư là kinh đô của các triều đại Đinh, Tiền Lê, nhà nước Đại cồ Việt thời phong kiến độc lập tự chủ.
Thành Hoa Lư nay thuộc địa phận xã Trường Yên – huyện Hoa Lư – tỉnh Ninh Bình cách Hà Nội khoảng 100km về phía Nam và cách thị xả Ninh Bình khoảng 10 km về phía Tây Bắc. Thành Hoa Lư nằm trên một khoảng đất khá bằng phang trong khu vực những dải núi đá vôi hiểm trở, bao bọc xung quanh, tạo thành những bức tường thành thiên nhiên kiên cố; phía Bắc và Đông Bắc ít núi lại có sông Hoàng Long án ngữ như một hào lớn bên ngoài, đồng thời là con đường giao thông thủy thuận tiện từ kinh thành ra Bắc vào Nam. Thành Hoa Lư là một điển hình cấu trúc phòng ngự dựa vào địa thế sông núi thiên nhiên, khiến thành có dáng hình độc đáo, có tính chất kiên cố hiểm trở của một công trình quân sự đồng thời lại là một thắng cánh du lịch kì vĩ, hữu tình.
Mười đoạn tường thành nhân tạo đã nối liền những dải núi đá vôi tạo nên 2 vòng thành khép kín sát cạnh nhau, được gọi là “thành ngoài” và “thảnh trong” với diện tích toàn bộ khoảng trên 300 ha.
– Thành ngoài rộng khoảng 140 ha được nối kín bằng 5 đoạn tường thành nhân tạo đắp bằng đất.
– Thành trong có diện tích tương đương thành ngoài, củng có 5 đoạn tường thành nhân tạo đắp bằng đất nối liền.
Sự liên lạc giữa 2 khu t&ành qua một ngách núi, gọi là”Quèn vòng” và trong số 10 đoạn tường thành nhân tạo có đoạn dài nhất là 500m (thành Dồn) và đoạn ngắn nhat là 65m (thành Bím), hiện nay còn nhiều đoạn tường thành khá cao dề dàng nhận thấy rõ rệt, còn phần lớn đã bị sạt lở. Kĩ thuật xây dựng và xứ lí nền móng tường thành ớ những nơi đắp ngang qua những vùng đất lầy lội, dể lún và sụt lở cũng rất được chú ý: móng tường sâu, trải lót cây cành lẫn với đất đắp nhiều lớp, có đoạn đóng cọc để móng không trôi, thân tường thảnh đắp đất là chủ yếu, song mặt trong có xây gạch dày khoáng 0m45 cẩn thận và vững chắc, chân tường có kê đá tảng và đóng cọc gỗ lớn chông chéo.
Ngày nay còn tìm thấy ở di tích thành Hoa Lư nhiều viên gạch xây thành hình chữ nhật, cỡ lớn 30 X 16 X 4cm, trên mặt gạch có hoa văn in các chữ “Đại việt quôc quan thành chuyên”, “Giang tây quấn”, “Giang tây chuyên” v.v…
Trong tình hình lịch sứ lúc bấy giờ thảnh Hoa Lư là một căn cứ quân sự hơn là một trung tâm kinh tế và văn hóa, đạt tới điếm cao về mức độ kiên cố, hiếm trở cua một công trình phòng ngự hiếm có trong lịch sư đương thời.