Sơ lược quá trình phát triển nền kiến trúc dân tộc cổ truyền Việt Nam – p3

Kiến trúc cổ Việt Nam

Những năm cuối thế kỉ XIV, lợi dụng sự suy yếu của nhà Trần, Hồ Quý Li đã chiếm đoạt ngôi vua và lập ra triều Hồ năm 1400. Từ 1397, khi còn lả cận thẩn nhiều quyền lực, Hồ Quý Li đã sai người về Yên Tôn (Thanh Hóa) xây dựng một thành lớn rồi ép vua Trần Thuận Tông (1388-1398) rời đô vào đó – lấy tên là Tây Đô dê phân biệt với Đóng đò (Thăng Long xưa). Đó củng là công trình kiến trúc đáng kê nhât cua triều Hồ ngắn ngủi có 7 năm (1400-1407).
Tóm lại, trong thời kì từ thế kỉ XI đến thế ki XV, trài qua các triều đại Lí – Trần – Hồ là một bước phát triển mạnh mẽ của nền nghệ thuật kiến trúc Việt Nam, phán ánh sự đấu tranh anh dũng kiên cường của dân tộc, một mặt chống lại nguy cơ diệt vong và bị đồng hóa mặt khác nhằm xâv dựng và phát triển nền văn hóa – văn minh của một nhà nước độc lập, tự chủ riêng biệt. Cho đến những thế kỉ sau này, nhản dân Việt Nam chúng ta có thể tự hào về nền nghệ thuật kiến trúc đậm đà sắc thái dãn tộc và độc đáo còn tồn tại nhiều di tích là do những sáng tạo của cha ông chúng ta thời kì lịch sử vẻ vang này.

Trải qua 20 năm bị nhả Minh đô hộ với phong trào đấu tranh giành độc lập mạnh mẽ, liên tục của nhân dân ta và kết thúc thắng lợi bơi khới nghĩa Lam Sơn với người lãnh tụ là Lê Lợi, năm 1427 giặc Minh bị quét sạch ra khỏi bờ cõi đất nước ta và một nhà nước phong kiến mới ra đời, nhà Lê (sơ). Trong khoảng từ thê kí XV đến thế ki XVII là thời kì chế độ phong kiến Việt Nam tử thịnh đạt (Lê sơ) chuyển sang suy yếu (Lê mạt), sự phát triển nghệ thuật kiến trúc Hậu Lê củng tủy thuộc điều kiện và tình hình chính trị và xã hội lúc bấy giờ mà chia ra nhiều giai đoạn khác nhau. Trong thời kì bị giặc Minh thống trị, chúng tiến hành trấn áp khủng bố tần bạo, vơ vét và bóc lột triệt để do đó nền kinh tế nước ta bị suy đốn hết sức nghiêm trọng. Chúng ra sức thủ tiêu các di sản văn hóa dân tộc và thi hành chính sách đồng hóa ráo riết: Sách vở, bia kí và nhiều di tích văn hóa – văn minh thời Lí – Trần của dân tộc bị đốt sạch, phá sạch. Những công trình to lớn như chùa Long Đọi, tháp Chương Sơn, chuông Quy Điền, vạc Phổ Ninh v.v… đều bị hủy hoại. Bên cạnh chính sách đồng hóa, bọn xâm lược nhà Minh còn lùng, tìm nhũng người tài giỏi nước ta đưa về phục vụ bên nước chúng. Trong số nàv, về kiến trúc có Nguyễn An – người đã đóng vai trò chú chốt trong việc quy hoạch xây dựng thành phố Bắc Kinh và một số công trình thuy lợi quan trọng thời đó bẽn Trung Quốc. Nghệ thuật tạo hình thời Lê (sơ) nói chung và kiến trưa nói riêng vẩn tiếp tục phát triển truyền thống thời Lí – Trần. Điều đó chứng tỏ qua 20 năm đõ hộ của phong kiến phương Bắc, tuy di sản văn hóa bị phá hoại khá nhiều, nhân tài bị cưỡng bức mất mát số đông, song nhân dân ta vẫn bảo tồn được nền văn hóa dân tộc và lầm thất bại âm mưu đồng hóa quỷ quyệt của quân thù.
về kiến trúc, những công trình có giá trị nghệ thuật thời Lê (sơ) chu yêu không phải là các kiến trúc chùa – tháp mà là những cung điện lăng tẩm cua các vua nhả Lê, do Phật giáo đã bị Nho giáo lấn át và nhu cầu xây dựng của bộ máy nhà nước phong kiến triều đại mới. Kiến trúc cung đình thời Lê (sơ) tập trung xây dựng ở 2 khu vực: Đông kinh (Thăng Long cũ) và Lam kinh (quê hương của nhà Lê), Lam kinh lúc đó được coi như kinh đô thứ hai của đất nước, cũng như vùng Tức Mạc… phú Thiên Trường triều nhà Trần lúc trước. Song sang nứa sau thế kỉ XV, nghệ thuật tạo hình và kiến trúc thời Hậu Lê biến đổi dần, tuy vẫn có hình thức chắc chắn, khoé mạnh và kĩ thuật điêu luyện song cũng có thêm một số yếu tố có xu hướng rập theo “mâu mực” của nước ngoài để nhằm tạo uy thế và quyền lực của nhà nước phong kiến.
Những năm đầu thế kỉ XVI, triều Lê trở nên thoái hóa với tầng lớp vua quan sống rất xa hoa, trụy lạc. Điến hình là các vua Lê Uy Mục – Vua quỷ (1508 – 1509), Lẻ Tương Dực – Vua lợn (1510-1516) ăn chơi xa xỉ, xây dựng cung điện lâu đài với mục đích hướng lạc nên rất tốn kém sức người, sức của đưa đến lòng dân bất mãn, đời sống cơ cực và các cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ khắp nơi, nhiều công trình kiến trúc nối tiếng trong sử sách như Cửu trùng đài của Vũ Như Tô xây dựng dở dang, chưa hoàn thành thì đã bị hủy hoại do loạn lạc.
Tủ thế kỉ thứ XVI và XVII, nghệ thuật cổ truyền ăn sâu trong các loại kiến trúc dân gian đã phát triển mạnh mẽ phản ánh một cách hiện thực cuộc đau tranh của những khuynh hướng tiến bộ trong quần chúng nhân dân lao động với ý thực hệ phong kiến khuôn mẩu, gò bó và lạc hậu. Các loại hình kiến trúc kể cả kiến trúc tôn giáo – tín ngưỡng: đình, chùa, đền – miếu và kiến trúc dân gian phát triển phong phú hơn, mạnh mẽ hơn. Trong các công trình kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc và trang trí mang phong cách dân gian đậm nét, phán ảnh cuộc sống bình dị và lành mạnh. Các họa tiết trang trí chủ yếu là rong phượng với bố cục tự do, đường nét phóng khoáng. Những điêu khắc gỗ còn lại trên các đình, chùa thế ki XVI như : đình Thổ Tang, đình Hương Canh (Vĩnh Phúc), đình Hoàng Xá, đình Đóng Viên (Hà Tây)… thường diễn tả canh sinh hoạt dân gian như đốn gỗ, săn bắn, chèo đò V. V… kĩ thuật chạm khắc tuy không tỉ mỉ, công phu như thời Lí – Tran song mộc mạc, đơn giản, dứt khoát vâ thoải mái.