Những cấu trúc đặc trưng đô thị Bắc Kinh – P1

Đô thị cổ Bắc Kinh

Tử Cấm thành tức cỏ cung là quần thể kiến trúc với quy mô rất lớn, có giá trị nghệ thuật cao và được báo tồn hoàn chỉnh nhất ớ Bắc Kinh, việc xây dựng được bắt đầu từ thời Minh vinh Lạc thứ tư (1406) và hoàn thành vào năm 1424, trải qua nhiều lần tu sửa do bị cháy hoặc hư hỏng nhưng vẫn giữ được bô cục ban đầu. Tên gọi Tử Cấm thành là dựa theo thần thoại: Tứ Vi Viên ớ trên trời là nơi ớ của Thiên đế và gọi nơi ở cùa Hoàng đế là Tứ Cấm thành. Đây là cung điện cúa 24 đời vua thuộc hai triều đại Minh – Thanh từ Minh Vĩnh Lạc (1421) kéo dài 296 nãm đến hết thời Thanh (1911) dài 267 năm.
Tứ Cám thành nằm ớ đoạn giữa dường trục trung tâm của đô thành từ dông sang tây dài 760 m, từ nam lên bắc dài 960 m. Phía bắc của Tử Cấm thành có đắp một ngọn núi cao khoảng 50 m gọi là Trấn Sơn (hay Cảnh Sơn), ngụ ý trấn giữ phía bắc Tứ Cấm thành. Giữa núi có xây một cái đình lớn, dó là điểm cao khống chê và là trung tâm hình học của toàn thành. Tứ Cấm thành dược xây dựng trên khu đất rộng hình chữ nhật, diện tích 729600m2, xung quanh có tường thành cao 10m bao bọc, ven ngoài tường có hào rộng 52m, bôn góc thành có bốn tháp canh, bốn mặt thành có bôn cửa ra vào đối diện nhau: Ngọ môn, Thần Vũ môn, Đông Hoa môn, Tây Hoa môn.
Các kiến trúc quan trọng của Cố cung đều nằm trên một đường trục Nam – Bắc ớ chính giữa. Hai bên là các kiến trúc phụ đối xứng nhau.
Đế tãng cường phòng vệ cho Bắc Kinh, triều Minh còn xây thêm một vòng thành bao bên ngoài phần phía nam nơi dân cư khá đông. Tường thành mới xây thêm phía nam tạo nên khu thành ngoại, thành cũ dược coi là thành nội. Phía nam của thành ngoại có Thiên đàn, phía bắc thành nội có Địa đàn.
phía đông có Nhật đàn và phía tây có Nguyệt đàn, hình thành bốn trọng điểm ở vòng ngoài. Thái miếu và Xã Tắc đàn nằm ớ bẽn trái và bên phải Ngọ môn – cổng chính của cung thành, ngay sát hoàng cung.

Do phía nam mở thêm thành ngoại, nên đường trục giữa của toàn thành dài thêm rất nhiều. Căn cứ theo tổng chiều dài của đường trục thì từ nam lên bắc toàn thành được bố cục thành ba phần lớn: Phần thứ nhất từ Vĩnh Định môn nằm chính giũa tường phía nam của thành ngoại đến Chính Dương Môn; phần thứ hai từ Chính Dương môn đến núi Cánh Sơn, xuyên suốt quảng trường trước cung điện và toàn bộ cung thành; phần thứ ba từ núi Cảnh Sơn đến gác trống và gác chuông.
Ngọ môn là cứa chính đế vào Cô cung nằm ớ phía Nam trên trục chính. Ngọ môn được xây dựng theo mặt băng hình chữ Ư phía dưới là khối tường thành dày cao hơn 10m, có trổ 5 cửa vòm. Bên trên có tòa điện lớn chín gian ở chính giữa, bốn góc có bốn điện vuông. Năm tòa điện này đều có hai tầng, mái được nối với nhau bằng hành lang có cửa sổ và có mái che. Ngọ môn còn có tên là lầu Ngũ Phượng. Qua Ngọ môn là một khoáng rộng có sông Kim Thủy chảy ngang qua hình cánh cung cùng với năm chiếc cầu bằng đá trắng hai bên có lan can cũng bằng đá trắng. Tiếp đến là Thái Hòa môn là cống vào khu Tiền Tam điện. Phía trước Ngọ Môn còn có Thiên An môn (xưa kia là Thừa Thiên Môn) tức cửa nam của hoàng thành đời Minh. Thừa Thiên Môn xây dựng vào năm 1420, về sau bị cháy. Đến năm 1651 xây lại và đổi tên như ngày nay. Sau đó còn xây thêm chiếc cầu Hán bạch ngọc trên sông Kim Thủy ớ đoạn trước chảy qua trước Thiên An môn.

Trong thời kỳ phong kiến, khi có lễ nghi long trọng, vua thường ban chiếu thư từ trên thành Thiên An môn. Theo lệ, chiếu thư của vua ban để trong mỏ con phượng gỗ sơn vàng, thả từ trên bờ thành xuống, các quan quỳ ớ dưới thành đế tiếp nhận chiếu thư rồi truyền đi khắp nước.
Trong cấu trúc của Tử Cấm thành có hai khu vực quan trọng nhất là ngoại triều và nội dinh . Ngoại triều là nơi nhà vua giải quyết công việc triều chính, có ba điện lớn là Thái Hòa, Trung Hòa và Bảo Hòa. Các điện lớn xây dựng trên những nền cao lát đá bạch ngọc tinh xảo. Sân nền này được xây dựng rất tinh vi và theo quy cách nhất định, gọi là “tu di tọa”. Phía trước là một ciuảng trường diện tích hơn 3 vạn mét vuông, có thể chứa được hàng vạn người tụ họp hoặc duyệt binh. Hai phía đông tây của quáng trường có vãn lâu và võ lâu. Cửa trước quảng trường có Thái Hòa môn, trước cửa Thái Hòa môn có sông Kim Thúy, cầu Ngũ Long bắc qua con sông này.
Từ Thiên An môn, cửa lớn cua Hoàng thành, đi vào qua một không gian dài đến cửa Đoan môn; qua cửa Đoan môn và một quảng trường rộng bao la nhìn thấy cửa Thái Hoà nằm ở phía Bắc quảng trường, một cửa dế đi vào ba điện lớn. Qua cửa Thái Hoà lại tới cửa rất rộng, Điện Thái hoà sừng sững trên một nền cao ở phía Bắc quảng trường đó.