Nhân tài trong sự nghiệp kiến trúc đời Minh – Thanh

Đô thị cổ Bắc Kinh

Sử sách Trung Quốc rất c/uan tâm đến những nhân tài trong sự nghiệp kiến trúc các triều đại. Sách “Trung Quốc Kiến trúc cổ đại giản sử” của Bộ Kiến trúc công trình xuất bán năm 1961 đã nói về những người nổi tiếng trong kiến trúc các triều đại. Riêng về thời Minh, Thanh, sách đã giới thiệu:
1. Bằng Tường là thợ mộc ở Hương Sơn – Tô Châu, sau lảm Thị Lang Công Bộ nhà Minh. Năm Vĩnh Lạc thứ 15, xây dựng Cung điện ớ Bắc Kinh, cuối năm Thiên Thuận xây Dụ Lăng. Theo “Ngô huyện chi”, Bang Tường phàm là xây dựng cung diện, lầu, gác, trên tay có thể vẽ được. Trong tu sửa, kích thước đúng như in, không sai ý, bấy giờ đã gọi là “Bằng Lỗ-Ban”.
2. Dương Thanh người Kim Sơn Vệ, đầu năm Vĩnh-Lạc xây dựng cung điện ở Bắc Kinh, sau đó làm Thị Lang Công Bộ.
3. Lục Tường, người Vô-Tích, là thợ đá cổ truyền nổi tiếng, dầu thời Minh, cùng với người anh là Lục Hiền xây dựng cung diện ở Nam Kinh.
4. Kế Thành, người Tô Châu là người làm vườn có tiếng cuối thời Minh. Cuốn sách “Viên trị” của ông là một cống hiến cho nghệ thuật làm vườn ở Trung Quốc.
5. Lôi Phát Đạt sinh năm Vạn Lịch thứ tư, thời Minh (năm 1619), mất năm Khang Hy thứ 32 nhà Thanh (năm 1693) dã chủ trì xây dựng Điện Tam-Đại trong cung điện Minh, Thanh. Họ Lôi kế tiếp nhau hơn 200 năm trong việc vẽ các đồ án kiến trúc nhà cửa, bảy đời đểu làm những người chù trì thiết kế các cung điện nhà Thanh. Vườn Viên-Minh, vườn Thanh Ký, núi Ngọc-Huyền quy mô đổ sộ và những công trình Ly Cung Hương- Sơn, biệt dã ở Nhiệt Hà, Xương-Lăng, Huệ-Lăng, Tam Hải đều do họ Lôi chủ trì xây dựng.
6. Trong sách “Nguyền An, nhà kiến trúc Việt Nam vói cổ thành Bắc Kinh”, nhà sử học Trần Văn Giáp, sau khi tham khảo sử sách ở cố cung Trung Quốc dã trích dần Hoàng Minh Thư của Đặng Nguyên Tích viết cuối đời Minh, thế kỷ thứ XVI:
“Nguyễn An là người Giao Chỉ, làm Thái giám trong thời chính thống, tính người thanh hạch, khắc khổ, giản dị, trong sạch, khéo bầy mưu vẽ kế, giỏi nhất về Công trình kiến trúc. Công việc sửa sang thành trì Bắc Kinh, làm 9 cửa thành, sửa lại 3 điện, 5 phủ, 6 bộ và trụ sở các ty ở Bắc Kinh, đắp lại đê trên khúc sông ở thôn Tắc-Dương, đều do Nguyễn An dứng trông coi, cho kiểu mẫu, các quan ở Bộ Công chỉ việc theo kiểu, vạch sẵn dem làm. Khi sắp mất, cho biên tất cả của cải được ban cho suốt dời và các của riêng, đưa nộp làm của công”.
Các sách: “Minh Sử của Trương Đinh Ngọc, dời Thanh, xuất bản năm Kiền Long thứ IV, 1739; Mình sử thiết của Doãn Thủ Hành; Minh Thư của Phó Duy Tân, đều có ghi nhiều sự tích về Nguyễn An.
Tiến Bộ nhật báo xuất bủn ở Thiên Tân, tháng 2 năm 1950 có bài của Trương Tú Dân: “Nguyễn An – nhà kiến trúc thiên tài người Việt Nam dã tham gia công trình kiến thiết Đại Bắc Kinh dưới đời Minh”.

Những công trình có công sức của Nguyễn An ở kinh thành Bắc Kinh, dược xác nhận là:
1) Khôn Minh cung,

2) Kiên Thanh cung,

3) Bảo Hòa điện,

4) Trung Hòa điện,

5) Thái Hòa diện,

6) Ngọ môn,

7) Thiên An môn,

8) Phô Đông Tràng An,

9) Phố Tây Tràng An,

10) Chính Dương môn,

11) Sùng Văn môn,

12) Tuyên Vĩ môn,

13) Triều Dương môn,

14) Phu Thành môn,

15) Đông Trúc môn,

16) Tây Trúc môn,

17) An Định môn,

18) Đức Thắng môn.
(Trích sách “Kiến trúc cổ đại Châu Á” của GS-KTS Ngô Huy Quỳnh, Nxb VHTT 1999)