Kinh Thành Huế

Kiến trúc cổ Việt Nam

Vị trí ở nơi trung tâm đất nước, hình thế địa lí được lựa chọn phủ hợp với quan niệm phong thủy: có núi Ngự làm án, có Sông Hương bao quanh, có hai đáo cồn Hến và Giả Viên ớ hai bên tả hữu… địa thế quân sự vững vàng: biến trước, núi sau, giao thông thủy bộ đều thuận tiện…”.
Thành Huế được bắt đầu xây đắp từ khi Gia Long lên ngôi vua (1802) gồm 3 vòng thảnh bao bọc lẩn nhau, công việc kiến thiết được các triều vua nhà Nguyền sau này tiếp tục suốt 40 năm liên tục.
Vòng thành ngoài là Kinh thành – phần kiến trúc phòng ngự quân sự quan trọng nhất được xây theo kiểu thành Vô băng, dạng gần hình vuông mỗi cạnh dài 2235m (chu vi gần 9000m), 4 góc có 4 pháo đài góc, mỗi mặt tường thành có 5 pháo đài nhó ra ngoài, tổng số có 24 pháo đài trang bị súng pháo để phòng thủ Kinh thành. Tường thành xây ốp bằng gạch hộp dày khoảng trên 2m và cao khoảng 6m50. Thảnh ngoài mở 13 cửa (có 10 cửa xây vọng lâu) đài cột cờ là một kiến trúc quan trọng ở trên đường trục, chú đạo, trung tâm tường thành phía Nam đồng thời là đài quan sát của Kinh thành: 3 cấp nền đài cao 17m50, cột cờ xưa bằng gỗ nay bằng bê tông cốt thép tống cộng cao 55m. Phía góc Đông Bắc – Kinh thành Huế còn một thành nhó mang tên “Trán bình đài” – thường gọi là Đồn Mang cá – xây hình lục giác, chu vi gần 1000 m, có cửa thông với kinh thành, tường cao trên 5m được xây dựng nhằm tăng cường sức hỗ trợ khi Kinh thành bị tấn công và kiểm soát thương cảng phía Đông (Baovinh). Phía ngoài tưòng thành là: – Sông Hộ Thành, con sông đào bao bọc 3 mặt: phải, trái và phía sau rộng khoảng 13m50 4 60m
– Đường hào ngoài rộng 100 4 160m
– Tường cao, mép ngoài hào: khoảng lm30.
– Hào ngoài rộng 40 -r 60m, sâu 4m lúc nào củng có nước sâu trung bình khoảng lm50.
– Đường chân thành rộng 8m50.
Vòng thành giữa là Hoàng thành, còn gọi là Hoàng cung hay Đại nội hình chủ nhật, trước và sau dài 622m, hai bên phải và trái dài 606m tường Hoàng thành xây bằng gạch cao hơn 4m, dày chừng lm, chu vi là 2356m với diện tích là 37,5 ha. Hoàng thành mở 4 cửa: mặt trước là cửa chính – cửa Ngọ Môn, phía Nam; mặt sau là cứa hậu – cứa Hòa Bình, phía Bắc; phía Đông là cửa Hiển Nhơn, phía Tây là cửa chương Đức. Phía ngoài Hoảng thành củng có hào nước bảo vệ, gọi là Kim Thủy Trì, bên trên có xây 4 cầu Kim Thủy nối liền với 4 cửa ra vào Hoàng thành.
Vòng thành trong cùng là khu trung tâm của Hoàng thành và Kinh thành gọi là Cung thành hoặc Tử cấm thành (Tứ, chữ Hán có nghĩa là mầu tím đỏ vì tường thảnh sơn mầu tím đỏ). Cung thành Huế hình chừ nhật: 290x 324m diện tích trên 9 ha và chu vi 1228m. Tường xây cao 3ml0, dầy 0,72 có mở 7 cứa:
– Nam: 1 cửa là Đại cung môn (cửa chính)
– Bắc: 2 cửa là Tường loan và Nghi vệ
– Đông: 2 cửa là Hưng Khánh vả Đông an
– Tây: 2 cửa là Gia tường vả Tây an
Bẽn trong Tử cấm thành xây dựng một quần thế cung điện và còng trình Kiến trúc phục vụ đòi sống, sinh hoạt văn hóa cúa nhà vua và gia đình.
Nói chung kiến trúc các vòng thành của Kinh đô Huế triều Nguyễn tuy vòng thành ngoài xây theo kiếu phương Tây song vẫn có dáng dấp hình vuông của thảnh nhà Hồ (Tâv Đô) cổ xưa và bố cục 3 vòng thảnh bao bọc lẩn nhau, sắc thái kiến trúc tường thành, các vọng lâu, cứa thành v.v… vẫn thừa kế truyền thống Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng.
Kì đài, Ngọ môn và kiến trúc Phú Văn Lâu của cố đô Huế đã đi vào văn học dân gian địa phương:
Ngọ môn năm cửa chín lầu
Cột cờ 3 cấp, Phú Văn Lâu hai tang
(Ca dao Huế)