Kiến trúc các khu bảo tàng của đô thị cổ Bắc Kinh

Đô thị cổ Bắc Kinh

Sự nghiệp bảo tàng ở Trung Quốc rất phát triển, góp phần gìn giữ những di vật quý báu của một nền văn hóa phát triển rực rỡ ở nhiều thời kỳ lịch sử. Riêng ở Bắc Kinh nhiểu bảo tàng có quy mô lớn thu hút sự quan tâm của nhiều học giả cũng như của đông đảo du khách trong nước và trên thế giới. Đó là các bảo tàng: Cố cung (tức Cố cung bác vật viện), bảo tàng Lịch sử Trung Quốc, bảo tàng Cách mạng Trung Quốc, bảo tàng Lịch sử tự nhiên, bảo tàng Địa chất, bảo tàng Lỗ Tấn, bảo tàng Mộ táng và lăng. Thực ra ở Bắc Kinh các khu di tích lịch sử nằm trong danh sách các di sản được Nhà nước bảo vệ đểu mang ý nghĩa bảo tàng như: Thiên đàn, Thập Tam lãng, Vạn lý trường thành, Di Hòa viên… bởi khách đến thám luôn được chiêm ngưỡng những sản phấm của lịch sử và qua đó cũng tiếp thu được nhiều kiến thức về quá trình phát triển rất phong phú của nền văn hóa Trung Hoa.

Bảo tàng Cô cung (Cố cung bác vật viện) chính là khu cung điện được phát triển qua các triều đại Minh và Thanh nằm trong Tử Cấm thành đã nói ở trên. Xưa là nơi cung cấm nhưng từ sau Cách mạng Tân Hợi (1911) đã mớ cửa cho nhân dân vào tham quan và dần được hoàn thiện đê trở thành quần thế kiến trúc bảo tàng vào loại độc đáo nhất trên thế giới. Đặc biệt từ sau ngày thiết lập chế độ mới (1949) Bảo tàng Cố cung còn được bổ sung thêm nhiều hiện vật có giá trị về lịch sử, khoa học và nghệ thuật như bộ sưu tập đồ đồng thời Ân – Thương, bộ sưu tập tranh đời Đường, đời Tống. Các hiện vật vể văn hóa nghệ thuật với rất nhiều tranh cổ, các đồ vật được tạo tác rất tinh vi vốn là đồ dùng của các bậc đế vương cùng với các sản phẩm quý của nước ngoài được các sứ thần dâng tặng… được trưng bày ở điện Bảo Hòa và tại các hành lang phía đông và phía tày của khu cung điện này.
Việc tham quan Cố cung có thể được tiến hành theo ba tuyến: tuyến trục nhằm tham quan các cung điện ở trung tâm, các tuyến đông và tuyến tây (như sơ đồ) giúp cho việc tham quan được rút gọn bởi nếu thăm toàn bộ Cố cung sẽ đòi hỏi thời gian rất dài.

Bảo tàng Lịch sử cách mạng Trung Quốc nằm ở phía đông quảng trường Thiên An môn, bảo tàng nhằm giới thiệu quá trình phát triên lịch sử hình thành đất nước Trung Hoa qua nhiều thiên kỷ, trưng bày các bộ sưu tập, các tư liệu về lịch sử từ cổ đại đến hiện đại của Trung Quốc. Bộ sưu tập bao gồm tới hơn 30 vạn hiện vật gồm các đồ vật bằng đồng, các vật dụng gốm, đồ dệt, thư pháp, hội họa, sản phẩm đá, sách cổ, các loại tiền tệ qua các đời… Phần trình bày thường xuyên về lịch sử đại cương của Trung Quốc được tạo lập từ năm 1961 trên một diện tích hơn 8000m2, giới thiệu diễn biến đời sống xã hội từ các làng bản nguyên thủy có niên đại tới cả triệu nãm cho tới các đô thị hiện đại.
Thực ra đây có thể là coi như sự hợp nhất của hai bảo tàng: Bảo tàng Lịch sử và Bảo tàng Cách mạng, trong đó Bảo tàng Lịch sử bao gồm các hiện vật lịch sử và văn hóa từ cổ xưa đến năm 1919 (thời cộng sản nguyên thủy, nô lệ, phong kiến, tư bản) và Bảo tàng Cách mạng với 5 giai đoạn: thành lập Đảng cộng sản Trung Quốc (1919 – 1921), giai đoạn chiến tranh lần I (1924 – 1927), giai đoạn chiến tranh lần II (1927 – 1937), kháng chiến chống Nhật (1937 – 1945) và giai đoạn chiến tranh 1945 – 1949.
Phần Bảo tàng Quân đội của cách mạng nhân dân Trung Quốc giới thiệu bộ sưu tập rất phong phú về quá trình tạo lập và trưởng thành của lực lượng vũ trang cách mạng Trung Quốc với trên 13 vạn hiện vật cùng rất nhiều hình ảnh và tư liệu có liên quan. Bảo tàng nằm ở phía tây thành phố tại đường Fuxing Lu.

Báo tàng Lịch sử tự nhiên là nơi đặc biệt hấp dẫn những ai ham thích tìm .hiếu vể giới động thực vật tự nhiên, động vật hoang dã ở Trung Quốc là một trong những bảo tàng phong phú nhất thuộc loại này của thế giới. Nhiều mẫu vật trưng bày là sản phẩm được trao đổi hợp tác với những bảo tàng tự nhiên nổi tiếng thế giới như bảo tàng tự nhiên Anh và bảo tàng tự nhiên Mỹ. Địa điểm bảo tàng nằm tại phía tây của Thiên đàn, mở cửa từ 8 giờ 30 sáng đến 4 giờ chiều, vé vào cửa 10 nhân dân tệ. Cùng trong loại bảo tàng Lịch sử tự nhiên còn có Bảo tàng Địa chất trưng bày các mẫu vật địa chất của viện Nghiên cứu địa chất được thành lập từ năm 1916 với 70 nghìn mẫu khoáng sản, đá cứng và đá quý.
Bảo tàng Lỗ Tấn là nơi lưu giữ các di vật có liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của một nhà văn lớn thời hiện đại của Trung Quốc, bao gồm các di cảo, các trang bản thảo của nhiều sáng tác nổi tiếng của ông. Bảo tàng được liên kết với khu vực xưa kia ông từng sinh sống và làm việc trong thời gian từ 1924 đến 1926. Địa điểm bảo tàng nằm về phía tây bắc của thành phố. Cũng nằm trong số các bảo tàng về danh nhân Trung Quốc thời hiện đại còn có bảo tàng Từ Bi Hồng với những tranh vẽ ngựa rất nổi tiếng từng làm rạng rỡ cho truyền thống quốc họa Trung Quốc, bảo tàng Tống Khánh Linh vị nữ phó chủ tịch nước đầu tiên, là vợ và cũng là người cộng tác đắc lực của nhà cách mạng Tôn Dật Tiên, bảo tàng dựng ngay tại ngôi nhà riêng của bà xưa kia.

Bảo tàng thủ đô được sắp đặt ngay trong khu vực Khổng miếu trưng bày nhiều hiện vật khảo cổ được khai thác trên địa bàn thủ đô với những tấm bia, cột biểu, dụng cụ đồ đồng, đồ sành sứ… Bảo tàng ở đây còn được kết hợp với một thư viện của thành phố.
Người yêu thích tìm hiểu lịch sử cổ đại ở Trung Quốc sẽ phải đi xa ra ngoài đô thị về phía tây nam cách trung tâm khoảng 50km để tham quan di chỉ người vượn Bắc Kinh ở Chu Khẩu điếm, nơi được coi là có “dấu vết của tổ tiên loài người”. Các nhà khoa học Trung Quốc tìm ra di chỉ này vào nãm 1929 dấu tích của loại động vật cổ được coi là “vượn người đi bằng hai chi sau” có niên đại khoảng 50 vạn năm trước đây. Nơi ghi dấu chốn tụ cư của “bầy người nguyên thủy” này đã thu hút sự quan tâm của các nhà khảo cổ học ở Trung Quốc và trên thế giới.
Các di chỉ cho thấy người nguyên thủy ở đây đã biết dùng cành cây, gậy gộc và các công cụ đồ đá thô sơ để hái lượm các sản vật của rừng nguyên thúy hoặc săn bắt thú rừng kiếm ăn. Họ sống trong hang động và cũng có những dấu tích bếp lửa. Trong khu di chỉ có nhà trưng bày các hiện vật bao gồm ba bộ phận: thời tiền sử, cuộc sống vào thời người vượn Bắc Kinh và các tư liệu khảo cổ khác của những giai đoạn về sau.

Tuyến đi thăm Chu Khâu điếm thường được kết hợp với việc tham quan một công trình không kém phần quan trọng đó là Cầu Lô Câu (còn gọi là Lư Cầu Kiều) ở cách trung tâm thành phố khoảng 16km. Đây là cây cầu bằng đá thuộc loại cổ nhất (xây dựng năm 1189 thuộc triều đại Kim), cầu dài 266m rộng 9m với nhiều nhịp hình vòm rất đẹp mắt. Nét đặc sắc của cầu là một loạt tượng sư tử đá trên các trụ ở 250 tấm lan can cầu, được điêu khắc rất đẹp tạo nên một hình ảnh rất ấn tượng, tổng sô tới 485 tượng sư tử đá. Cầu từng được ghi chép tỉ mỉ bới nhà du lịch nổi tiếng người Italia với lòng thán phục cao độ và người Âu thường gợi đây là cầu Marco Polo để ghi nhớ tên nhà du lịch này. Quanh cầu còn có các tấm bia và hoa biểu (cao 4,65m), được tu sửa nhiều lần vào thời vua Khang Hy và vua Càn Long. Cây cầu còn được gắn với sự kiện “ngày 7 tháng 7” vào năm 1937 quân xâm lược Nhật đã khởi hấn làm nổ ra cuộc chiến tranh chống Nhật vĩ đại của nhân dân Trung Quốc.

Ngược về phía tây bắc du khách có thể đi thăm hai khu di tích vào loại đặc sắc hàng đầu thế giới đó là khu Thập Tam lăng (cách 50km) và Vạn lý trường thành (cách 70km). Đây vừa là thắng cảnh vừa là kỳ quan nên lượng khách tới thăm rất đông. Ngành du lịch đã triển khai nhiều công trình phục vụ khách du lịch tại hai nơi này. Nhiều khách sạn, nhà nghỉ, cửa hàng lưu niệm, nhà bảo tàng đã được xây dựng. Tuyến xe cáp treo ở trường thành đoạn Bát Đạt Lĩnh được hình thành từ năm 1980. Du khách còn có thể mua vé máy bay trực thăng để tham quan toàn cảnh Thập Tam lãng cũng như Vạn lý trường thành.

Các công viên ớ Bắc Kinh cũng là một đối tượng hấp dẫn trong đời sống sinh hoạt văn hóa của thú đô cổ kính này. Người Bắc Kinh đến công viên để nghỉ ngơi giải trí, vui chơi, sinh hoạt văn hóa, luyện tập võ thuật, thư giãn. Nghệ thuật vườn cảnh Trung Quốc có những thành tựu rực rỡ và gây ấn tượng sâu sắc trong sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Từ các ngự viên của vua chúa đến vườn cảnh tư gia đều thể hiện một trình độ tinh tế trong tạo cảnh, trong sự gắn kết của các yếu tố nhân tạo với những sản vật của tự nhiên.
Ó những phần trên khi nói về hệ thông cung điện ở Tử Cấm thành với một trục chính xuyên suốt từ Thiên An môn, Ngọ môn về phía nam lên tới Thần Vũ môn ớ phía bắc, thì ngay trên trục chính này đã có hai vườn cảnh là Ngự viên ở bên trong và Cảnh Sơn ở bên ngoài Thần Vũ môn. Ngự viên có quy mô nhỏ nhưng tinh tế bới kề liền với “hậu tam cung” được sử dụng riêng của hoàng gia và cũng là chốn thiêng của hoàng đế, còn Cảnh Sơn là vườn cảnh trên núi, là một điếm cao án ngữ phía bắc thành. Lên thăm Cảnh Sơn ta có dịp ngắm nhìn toàn cảnh Tử Cấm thành với tầng tầng lớp lớp mái ngói lưu ly óng ánh dưới tia nắng trời.

Nắm kề liền Tử Cấm thành về phía tây có công viên Bác Hái quy mô rộng lớn cũng là một cảnh quan đặc sắc của đô thị cổ. Nằm trong khuôn viên rộng tới 70 ha trong đó khoảng một nứa là mặt nước, công viên chẳng những là nơi tham quan và vui chơi ngắm cảnh tuyệt mỹ mà còn là một bộ máy điều hòa vi khí hậu, làm dịu đi không khí nóng khô ngột ngạt trong những ngày hè gay gắt. Hồ nước vốn là dấu tích khu đất trũng được cải tạo khơi sâu thêm và đất đào được đắp thành các hòn đảo tạo thêm cảnh đẹp, là một hệ thống gồm ba hồ nối tiếp nhau: Bắc Hải, Trung Hải và Nam Hải. Bắc Hải vốn đã là vườn ngự cảnh các triều vua từ thời Liêu, Kim, Nguyên và vẫn được phát triển vào thời Minh và Thanh. Được tu bố qua nhiều triều dại nên công viên chứa đựng một quần thể kiến trúc rất phong phú và mang nhiều phong cách khác nhau. Nối bật trong không gian công viên và từ xa đã nhìn thấy được là tòa tháp trắng hình bầu rượu mang phong cách kiến trúc Tây Tạng, tháp cao 36m xây dựng vào thời Thanh năm 1651. Ó góc phía tây bắc của hồ có quần thể năm tòa nhà hóng mát và câu cá mang tên “Ngũ Long” và cách đó không xa là bức tường chạm khắc 9 con rồng “Cứu long bích” đéu là những tác phám nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc có giá trị cao được mọi người khâm phục.

Đại quan viên nằm về phía tây nam đô thị cũng là một công viên rất đặc sắc. Việc tạo dựng công viên nhằm mô phỏng những khung cảnh dược mô tá trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Hồng Lâu mộng của nhà văn Tào Tuyết Cần với rất nhiều cảnh đẹp xen kẽ trong các hồ nước, núi non, dinh tạ. Cuốn tiểu thuyết mô tả cảnh thăng trầm của một gia đình giàu sang sông trong cảnh lầu son gác tía được tạo dựng bởi những vật liệu quý giá qua bàn tay của những nghệ nhân kỳ tài. Đây là công viên của thời hiện đại (làm năm 1984) nhưng mang bản sắc của nghệ thuật lâm viên truyền thống Trung Hoa cổ truyền.